Pa Alex Lambert, Estajyè Legal, Biwo pou Konstriksyon Lapè ak Règleman, Legliz Frè yo
Entwodiksyon
Nan dat 20 out, premye vòl sitwayen Ayisyen depòte yo te rive nan Ayewopò Kap-Ayisyen an [1] apre Administrasyon Trump la te mete fen nan Estati Pwoteksyon Tanporè a (“TPS”) pou Ayiti. [2]
Twa jou apre, gang yo te asasinen britalman 47 moun jis deyò kapital Ayiti a. [3]
Atak la te sèlman youn nan plizyè epizòd nan yon long chèn vyolans gang ki ap frape Ayiti ane sa a. Dapre Nasyonzini, gang vyolan yo te touye plis pase 2,300 moun nan premye mwatye 2026 la, yo te deplase plizyè milye fanmi [4] , epi yo te kite plizyè santèn timoun viktim trafik moun ak vyolans seksyèl [5] .
Men sitiyasyon yo rapòte an Ayiti.
Se nan kondisyon sa yo yo voye sitwayen Ayisyen yo apre yo fin depòte yo soti Ozetazini. Lè premye avyon sa a te desann, anpil pasaje te kouvri figi yo. Gen kèk ki te wont sitiyasyon yo a, dapre rapò yo. Gen lòt ki te pè gang yo ta wè yo kòm “Ameriken rich” epi vize yo. [6]
Pou kretyen k ap fè efò pou reponn a apèl Jezi pou renmen pwochen nou yo, sèn sa a soulve kèk kesyon difisil: Èske sa kòrèk? Èske sa legal? Èske pa gen anyen nou ka fè?
Sa Lalwa Di
Kesyon legalite a gen rasin li nan Lwa sou Imigrasyon 1990 an, kote Kongrè a te kreye Estati Pwoteksyon Tanporè (“TPS”). [7] Lwa a pèmèt Sekretè Sekirite Entèn lan deziyen sèten peyi pou TPS lè kondisyon nan peyi a fè li pa an sekirite oswa li pa rezonab pou moun retounen la. [8] Si yo deziyen yon peyi pou TPS, sitwayen peyi sa a ki prezan Ozetazini yo pwoteje kont deportasyon pandan deziyasyon an aktif. [9]
Lalwa a pèmèt Sekretè a deziyen yon peyi pou TPS si peyi a ap fè fas ak yon konfli ame kontinyèl [10] , yon dezas natirèl [11] , oswa nenpòt lòt kondisyon ekstraòdinè ak tanporè ki fè li pa an sekirite pou sitwayen li yo retounen. Sepandan, menm si kondisyon sa yo egziste, Sekretè a ka deside pou l pa akòde peyi a TPS si li detèmine ke fè sa ta “kontrè ak enterè nasyonal Etazini.” [12]
Lè yo deziyen yon peyi pou TPS, estati a tanporè—yon dire sis a dizwit mwa. [13] Dapre lalwa, Sekretè a dwe revize estati a detanzantan, epi detèmine si li dwe pwolonje li, oswa mete fen nan li. [14] Lwa a egzije pou Sekretè a konsilte ak ajans gouvènman ki apwopriye yo epi revize kondisyon ki nan eta etranje a ki te mennen nan deziyasyon TPS la. [15] Apre sa, li dwe detèmine si peyi etranje a toujou kalifye pou TPS, dapre lalwa. [16] Si Sekretè a detèmine ke kondisyon ki nan peyi a pa fè peyi a kalifye pou TPS ankò, yo dwe mete fen nan estati a. [17]
Sa ki enpòtan, Kongrè a te etabli ke pa gen okenn revizyon jidisyè sou deziyasyon Sekretè Sekirite Entèn nan oswa sou revokasyon TPS la. [18]
Kijan Administrasyon Trump la ap aplike lalwa a
Nan mwa novanm 2025, Kristi Noem, ki te Sekretè Sekirite Entèn nan epòk sa a, te anonse fen TPS pou Ayiti. [19] Li te deklare ke li te fè konsiltasyon ak revizyon ki nesesè yo, epi li te di: “Pa gen okenn kondisyon ekstraòdinè ak tanporè an Ayiti ki anpeche sitwayen Ayisyen yo retounen an sekirite.” [20]
“Anplis,” li te kontinye, “menmsi Depatman an te jwenn ke te gen kondisyon ki te ekstraòdinè ak tanporè… yo toujou bezwen mete fen nan Estati Pwoteksyon Tanporè Ayiti a paske li kontrè ak enterè nasyonal Etazini pou pèmèt sitwayen Ayisyen yo… rete tanporèman Ozetazini.” [21]
Aparaman, Noem fè distenksyon ant kondisyon “enkyetid” ak kondisyon “ekstraòdinè”. Pandan l admèt ke vyolans ak deplasman an Ayiti rete yon enkyetid pou Etazini, li deklare kanmenm ke “Etazini dwe bay priyorite a enterè nasyonal li yo epi pèmèt sitwayen Ayisyen yo rete tanporèman Ozetazini se kontrè ak enterè nasyonal Etazini.” [22]
“Enterè Nasyonal,” dapre sa li deklare, se yon konsèp laj ki depann de ekspètiz ak jijman diskresyonè Sekretè a. [23] Li te sigjere ke sistèm imigrasyon an debòde e ke li pa ka konte sou yon gouvènman Ayisyen ki pa fonksyone byen pou bay otorite ameriken yo enfòmasyon verifikasyon ak tès depistaj ki nesesè yo. [24] Li te endike ke Ayiti gen yon pousantaj moun ki depase limit otorizasyon viza pase mwayèn mondyal la, [25] e ke gen sitwayen Ayisyen ki resevwa TPS ki te sijè a ankèt administratif pou fwod, sekirite piblik ak sekirite nasyonal (byenke pa gen anyen ki di sou kondanasyon yo). [26] Li te sigjere ke kèk nan Ayisyen Ozetazini yo te manm gang vyolan ke lapolis te arete pou komèt krim grav ak vyolan.” [27]
Finalman, Noem te sigjere ke mete fen nan estati TPS pou sitwayen Ayisyen yo t ap benefisye Ayiti. “Mete fen nan Estati Pwoteksyon Tanporè pou Ayiti reflete yon vòt konfyans nesesè ak estratejik nan nouvo chapit Ayiti ap vire a. Etazini pa ka mande chanjman fonse sou teren an pandan y ap siyal dout byen lwen. Politik imigrasyon nou an dwe aliyen ak vizyon politik etranjè nou an pou yon Ayiti ki an sekirite, souveren, epi ki endepandan, epi non pa yon peyi ke sitwayen Ayisyen yo kontinye kite an gwo kantite pou chèche opòtinite Ozetazini.” [28]
Li pa difisil pou yon sinik doute bon lafwa agiman sa yo. Kesyon an se si yo kenbe nan yon tribinal.
Difikilte legal yo ak sa Lakou Siprèm nan te di
Demandan yo te konteste aksyon Noem yo nan tribinal, yo te diskite ke fen TPS pou Ayiti te predetèmine epi motive pa animozite rasyal, olye ke rezilta yon konsiltasyon atansyon ak ajans gouvènman ki enpòtan yo. [29] Malgre ke lwa a anpeche tribinal yo revize detèminasyon final Sekretè a, demandè yo te diskite ke tribinal yo te ka toujou revize si li te swiv pwosesis lalwa egzije a pou rive la. Espesyalman, demandè yo te deklare ke Sekretè Noem pa t swiv egzijans legal yo pou konsilte ak lòt ajans gouvènman yo epi li te aji “abritwarman ak kaprisyeuzman” lè li te inyore prèv sou kondisyon reyèl peyi Ayiti a. [30] Demandè yo te diskite tou ke fen an te kont konstitisyon an anba Kloz Pwoteksyon Egal la, yo te site deklarasyon Trump ak Noem te fè ki te sijere ke yo te sispann deziyasyon TPS Ayiti a paske popilasyon li se Nwa. [31]
Lakou Siprèm nan te adrese reklamasyon sa yo, epi yon majorite 6-3 te deklare ke, dapre lwa a, detèminasyon TPS Sekretè a pa sijè a revizyon jidisyè. Yo te deklare ke “detèminasyon” se yon tèm laj ki anglobe metòd ak mwayen Sekretè a itilize pou konsilte ak lòt ajans gouvènman yo epi rive nan desizyon final li. [32] “Detèminasyon,” yo te di, kapab swa yon sinonim pou “desizyon” oswa yon mo yo itilize pou “dekri chèn evènman ki mennen nan yon desizyon.” [33]
Dapre rezònman sa a, tout sa Sekretè a te fè anrapò ak pran yon desizyon final—tankou pwofondè ak bon lafwa konsiltasyon ak konsiderasyon li yo—te fè pati “detèminasyon” li, e konsa tribinal yo pa t ka revize li.
Majorite a te rejte agiman Pwoteksyon Egal la tou lè yo te deklare ke deklarasyon Prezidan Trump ak Sekretè Noem yo pa t “ouvètman rasyal,” epi yo tout te ka eksplike pa yon rezònman net anrapò ak ras.
Jij ki te vote kont yo pa t dakò—yo te diskite ke pwosesis konsiltasyon ak konsiderasyon an te ka fè objè yon revizyon jidisyè. Anplis, jij ki te vote kont yo te diskite ke li te motive pa ras, lè yo te deklare ke deklarasyon Prezidan an te fè yo te “telman repouse ak enfliyanse pa ras ke majorite a refize mete yo nan jounal.”
Finalman, opinyon majorite a vin tounen lalwa: desizyon final Sekretè Noem nan, ak tout sa ki te mennen nan li, rete la—e tribinal yo pa ka ranvèse li.
Sa ki rete pou fèt
Ou ka mande tèt ou, si yo pa ka konteste yon sitiyasyon konsa nan tribinal, èske yo ka fè yon lòt bagay? San okenn espwa pou jwenn èd nan men pouvwa egzekitif la oswa pouvwa jidisyè a, se pou sitwayen Ayisyen sa yo jwenn yon soulajman pa mwayen lejislatif.
Kongrè a, dapre sa li te prevwa, ap deplase dousman epi avèk anpil rezistans. Men, Kongrè a reyaji tou ak klima sosyal jounen an. Avèk ase vwa k ap mande chanjman ak aksyon sou pwoblèm sa a, bagay yo ka chanje.
Senatè Edward Markey (D-MA) ap patwone yon pwojè lwa (S. 4814) ki ta egzije Sekretè Sekirite Entèn lan pou deziyen Ayiti pou TPS jiska kòmansman 2029. [34] Lè w rele lejislatè w yo pou sipòte pwojè lwa sa a, epi ajoute vwa w nan konvèsasyon an, sa ap ede detèmine klima sosyal nan peyi a sou pwoblèm sa a.
Anplis sipòte S. 4814 la, sitwayen ki konsène yo ka ensiste pou Kongrè a adopte yon refòm jeneral sou imigrasyon pou satisfè bezwen anviwònman mondyal nou an kounye a. Malgre ke chanjman nan migrasyon ak deplasman mondyal yo te dramatik, kad legal debaz ki gouvène sistèm imigrasyon an rete lajman san chanjman depi li te bati twa deseni de sa. Ogmante kantite vwa k ap mande refòm imigrasyon an se yon etap nesesè pou reyalize chanjman enpòtan sa a.
[1] Prensipal ayewopò entènasyonal Pòtoprens lan, kapital Ayiti a, konsidere kòm twò danjere pou vòl sa yo, akòz vyolans gang yo. Associated Press, Etazini depòte plis pase 100 moun an Ayiti pandan vyolans gang yo kontinye , NBC News (4 septanm 2026, 4:22 AM), https://www.nbcnews.com/news/us-news/us-deports-100-people-haiti-gang-violence-persists-rcna596054.
[2] Laura Romero, Luke Barr & Aicha El Hammar Castano, Administrasyon Trump la voye premye vòl deportasyon an Ayiti depi yo mete fen nan Estati Pwoteksyon Tanporè a , ABC News (20 out 2026, 8:34 PM), https://abcnews.com/Politics/trump-admin-sends-1st-deportation-flight-haiti-ending/story?id=135820753.
[3] Frances Robles ak André Paultre, Plizyè douzèn moun mouri nan masak ann Ayiti, dapre otorite yo , NY Times (25 out 2026), https://www.nytimes.com/2026/08/25/world/americas/haiti-massacre-kenscoff.html.
[4] Id .
[5] Biwo Nasyonzini sou Dwòg ak Krim, Rapò Biwo Nasyonzini sou Dwòg ak Krim , ¶ 23, Dokiman Nasyonzini S/2026/578 (14 Jiyè 2026).
[6] Nathalye Cotrino, “Yo pral touye m”: Ayisyen yo te depòte soti Ozetazini ap fè fas ak laperèz, ensètitid , sekirite jis (16 septanm 2026), https://www.justsecurity.org/157194/haitian-deportees-face-fear-uncertainty/.
[7] 8 USC § 1254a (1990).
[8] Id . (Remake byen ke tèks 8 USC § 1254a a toujou fè referans a “Pwokirè Jeneral la” menm si otorite sa a te bay Sekretè Sekirite Entèn nan dapre Lwa Sekirite Entèn 2002 a).
[9] Id . nan (a)(1)(A).
[10] Id . nan (b)(1)(A).
[11] Id . nan (b)(1)(B).
[12] Id . nan (b)(1)(C).
[13] Id . nan (b)(2).
[14] Id . nan (b)(3).
[15] Id . nan (b)(3)(A).
[16] Id .
[17] Id . nan (b)(3)(B).
[18] Id . nan (b)(5)(A).
[19] Fen Deziyasyon Ayiti pou Estati Pwoteksyon Tanporè , 90 Fed. Reg. 54733 (28 novanm 2025).
[20] Id . nan paj 54735.
[21] Id .
[22] Id .
[23] Id .
[24] Id . nan paj 54736.
[25] Id .
[26] Id . nan paj 54737.
[27] Id .
[28] Id . nan paj 54738.
[29] Mosyon Defandè yo pou Rejte Petisyon an kòm Akòde pa Enprevi nan 5, Trump v. Miot , No 25-1084 (Etazini 16 jen 2026).
[30] Mullin kont Doe , 146 S. Ct. 2121 (2026).
[31] Id . nan paj 2128
[32] Id .
[33] Id . nan paj 2133.
[34] S. 4814, 119yèm Kongrès la (2026).
#MissionAndMinistryBoard #StrategicPlan #RacialJustice #LoveOurNeighbors #Discipleship #NewTestamentGiving
———-
Find more Church of the Brethren news:
- Annual Conference moderator shares theme statement for 2027
- El moderador de la Conferencia Anual comparte la declaración temática para 2027.
- Moderatè konferans anyèl la pataje deklarasyon tèm pou 2027 la
- What faithful witness asks of churches today: CCT’s 20th anniversary forum
- Sa temwen fidèl yo mande legliz yo jodi a: fowòm 20yèm anivèsè CCT a